Mundekar Baten Bitakora 2.0

Bermeoko Abesbatza - Bohemian Rhapsody

2009-04-20T21:50:00.002+02:00

Beitu zer ikusi eta grabau nauen atzo etb 1-en...

Ze ondo ibili ziren bermeotarrak, ezta?

La Corrica

2009-04-05T14:00:00.001+02:00

I.
Karriketan korrika, korrika karriketan doa Euskara... Umeak aspaldi hasiko ziran aurtengo kantea ikasten. Bestela Pirritx eta Porrotxena, pozkorragoa, hareek gurago. Egun batzuk falta direnean, hasikera eta amaitukera puntuak ebazten ibilten dira gazteak: «Buah tio, yo de Gernika a Bermeo, de tranquis». Erdal inguru batean, derrepente biztuten da euskerearen aldeko martxa baten parte hartzeko gogoa.

Jentea Gasteizera joateko prest agertu da. Autobusak antolau dira bertara hurreratuteko, antza. Ikastolen aldeko jaien antzekoa izango ei da, goizean korrian egin, gero lantzarrean etzun, jan, eran eta arratsaldez kontzertua. Plan bikaina, ezta?

Umeek ondo gogotsu ekitze hartukerea prestatzeari. Daburduko kanta ezagunenak memoriaz dakiez.

II.
Heldu da eguna, gitxi falta da korrika ailegatzeko. Danok gagoz esperoan, nerbioso. Umeak behar bada, aspertuta, noiz etorriko zain. Gurasoak euren artean berbetan: «¡Qué pereza esto de correr ahora!». Gitxi batzuk ibiliko dira umetxuai euskeraz egiteko eskatzen, honeek kasurik be ez. Egia esan, arrazoi osoz. Zergaitik esana egin, eureneko nagusiek euskera eguneroko berba lez erabilten ez badabe?

Badator asagotik tipi-tapa. Zaratak, itzelezko aldarriak entzuten dira urrunean. Azken beroketak martxa ailegau aurretik. Kirolariak zuhur dagoz arineketan egiteko.

Hasi da euskal maratoia: «Hemen ere euskararen alde!», «ika ika ika, hemen dator korrika» etabar luze bat. Minutu batzutan halantxe, euskal giroan gabilz herria gurutzau arte. Gero batzuk lotu egingo dira. Indartsuenak, baina, aurrera egingo dabe, ahal dan moduan kilometroak eginaz.

III.
Umeak herrian lotu behar dabe. Ostera be eskolara, korrika eguna ospatutera, baina. «¡Qué!, ¿tomamos un cafecito en el puerto?», kafea hartzea ondo deritxe gurasoai, kantsauta dagoz, egun gogorra izan da. Ez dakit nik, kilometro erdi korridutearen esfortzuak ala euskereak berak itxi dabezan jota. Orokorrean jenteak ondo pasau dabela emoten dau.

Dana dala, gelditu barik, aurrerantza doa korrika, bihar Gasteizera heldu arte. Urtetxu bi itxaron beharko doguz hurrengoa ikusteko. Zorionez, gure hizkuntzea beste ekitaldi batzuetan entzuteko aukerea izango dogu behintzat. Eskola egunean, euskal jaietan... nork daki?

2009-04-04 Busturialdeko Hitza

Terra Marique Potens - Kapazerria

2009-02-18T22:51:00.000+01:00

Urte barri on!

2009-01-01T14:19:00.004+01:00

Urtero lez...

Urte barri-barri,
txarri-belarri
dakonak estakonari:
intsortsu bi,
hiru kastaña,
Marimontaña,
nik estakot eta niri.

Urte sarra dxuan da,
barria etorri,
ni enue hametik
eser hartun barik.

Señorita una,
señorita dos,
denme un aguinaldo
¡por amor de dios!

URTE BARRI ON DANORI!

Europar zinearen hasikerea eta eboluzinoa

2008-12-28T23:01:00.000+01:00

1895ko abenduaren 28an, inuxente eguna balitz-edo, Auguste eta Louis Lumière-k 46 segunduko iduriakaz emon eutsien hasikerea zineari. Izan dan aldakuntzea Ander Insausti, Maria Amunarriz, Igone Arreitunandia eta Aitor Gametxok erakutsi deuskue.

Benetan bideo polita...

2.0 Hezkuntzea

2008-12-16T14:21:00.002+01:00

Eskolarako egindako bideobehar bat dozue hau. Aurreko batean 2.0 euskereaz egin nauen berba, eta honakoan 2.0 hezkuntzea da gai nagusi.

2.0 Euskerea

2008-11-30T16:25:00.002+01:00

Laster, abenduaren 3an hain zuzen be, euskerearen nazinoarteko eguna dala-eta, geure hizkuntzearen inguruan idaztea pentsau dot. Euskereak gitxi gorabehera 800.000 berbadun aktibo daukaz. Lagun horreen gehiengoa Eusko Herrian izan arren, zati txiki bat munduan jabilku. Interneten 2. generazinoa erabiliz, interaktuazinoa, dinamismoa buztartuten dauana, euskal komunidade osoa konektauta egotea da 2.0 euskerearen beharretako bat.

Euskereari bada, herriotatik urten, siliziozko burdi-bideetatik pasau, autopista sare birtual baten sartun eta mundura zabaltzeko sasoia heldu jako. Daborduko, ziberespazioa deitzen jakon mundu honetan, geure berbakuntzeari be lekutxua egin deutsagu, baita interneten dagoan hizkuntza-txapelketa horren parte izaten lagundu be. Halanda be, zabalkuntza handi hau ez da segiduan lortuko dan gauza bat, gitxika-gitxika danon artean eraikiko doguna baino.

2.0 zenbakiagaz adierazoten dan web moltsoko aplikazinorik esanguratsuenetarikoa, indar handiagaz sartun dana bai behintzat, bloga da. Blogak liburuak dira: testuz, iduriz, bideoz edo dana dalakoz osoturiko koaderno birtualak. Munduan gitxi gorabehera halako 113 milioi dagoz. Horreetatik, gehienak ingelesez; 7500 inguru euskeraz. Zenbakia txikia izan arren ezin dogu ingelesak daukozan berbadun kantidadeagaz konparau.

Aparte, gizarte sareek be gero eta indar handiagoa daukie gazteon artean, oraindino euskeraz facebook sare handi eta ospetsuenetarikoa baino egon ez arren. Gizarte sareak lagun arteko komunidade bat sortzeko dira eta honek aukera emoten dau munduan dagoan edonogaz kontaktuan egoteko. Ez da email ziztrin bat, ezta zuzeneko txat bat bez. Gizarte sareak urrunago doaz. 2.0 webak dira, zuk zeuk sortu, eraiki eta aldatzeko aukerea eskeintzen dabe.

Adibide moduan aitaturiko tresna honeek eta beste askok gaur egungo gizartean garrantzia handia daukie: Obamari AEBetako presidentzia lortzen lagundu deutsie, EAko politikoek be euren pentsakerea zabaltzeko erabilten dabez, Markos Zapiainek bere istorioak argitaratuten dauz halakoetan, Alaine Agirre bermeotarrak kontakizunak, ipuinak, beste batzuk euren musika, argazkiak, bideoak, artea, ligetako be balio dau...

Euskerearentzat zelan ez da bada lekurik egongo 2.0 mundu hain zabalean? Danon laguntzinoagaz Eusko Herria itxi eta Euskal Uria osotuteko hasikera on bat izan leiteke hau: 2.0 Euskerea.

2008-11-29 Busturialdeko Hitza

Hondakinak

2008-11-03T12:27:00.001+01:00

Urteotan, hainbatetan entzun izan dogu poluzinoaren inguruko gura lain barri: gehiegi kontaminetan dogula, hondakin larregi botaten doguzala. Honeri kontra egiteko, sastar horreek guztiak gitxiagotuteko, barriro be erabilteko eta errezikletako eskatu jaku. Aitatu dodan ordena hori jarraitutea ei da aproposena.

Gure lurretan errezikletan ondo erakutsi jaku, paperak axulera, beira edo kristala berdera eta plastikoak edo metalezko ontziak horira. Publizidade kanpaina ia gehienak horren gainekoak izan dira beti be, garbi txakurtxoa dala, ingurumena.net dala...

Hondakinak urrituten, ostera, ez doskue erakutsi, are gitxiago horreek barriro be zelan erabili leikezan.

Aurtongo udan Berlinera joateko aukerea izan dot, baita honen gorabehera asko ikasteko subertea izan be. Han benetan desbardina da sastar-botatze honen gainean daukien pentsakerea. Zarama guztia bereizten dabe errezikletako, gitxi gorabehera hemen lez. Egon badagoz diferentzia batzuk. Esaterako, han, beira hiru koloretan banatzen dabe: berde, marroi eta zuritan (bakotxak bere kontenedorea dauko). Erreziklau aurretik, baina, ostera be erabili ahal dana aprobetxau egiten dabe. Zelan? Errez.

Antxina, orain gitxitan lez, azokara boltsa, otzara edo dana dalako bategaz joaten zan erosketetan baserritarra. Orain herritarrak boltsak hartzen doguz erostera goazen bakotxean. Hori ez da ba Berlinen gertetan, norberak daroalako bere telazko zorroa.

Gainera, berton be kajatan erosten ziran esne botilak, garagardauak etab. dendara bueltetako ohiturea egoan, holan hurrengoak erostean deskontua eukiteko edo bestela, besterik gura ezean, botila huts horrengaitik pagauriko prezioa atzera jasoteko. Hau da ba, adibidez, Alemanian erabilten daben moduetariko bat, Pfand (gordailua, depósito espainolez) deitzen deutsie honi, eta plastikozko edo kristalezko edari ontzi guztiek daukie. Supermerkaduetan botilak diru bihurtuteko makinak daukiez. Imajinatu zure eroslekuaren inguruan pare bat botila topatu dozuzala, horren subertea izan dozu, ogia erosteko lain dozu eta.

Herriko jai batzutako txosnetan berrerabilteko basoak ikusi dodazenean benetan poztu naz, emoten dau-eta aurrera pauso bat egin, eta hainbeste kontaminetan daben betiko plastikozko basoak atzean itxi doguzala. Lastimea da herri edo jai guztietan ikusi ahal ez izatea.

Azkenekoa Gernikako urriko azken astelehenean izan zan, eradontziak behearen gainean botata, nork batuko itxaroten. Ia hurrengoek alegrantziaren bat dakarkuen behintzat.

2008-11-01 Busturialdeko Hitza

Ezpata

2008-09-21T13:41:00.001+02:00

Udaguena badator, honek udeari agur esan behar jakola adierazo gura dau. Hamaika aldakuntza egun batetik bestera, batez be naturan. Benetan uste dot urteko sasoirik ederrena hauxe dala. Zugatxak zimeldu, kolorez aldau eta orriak galduz doaz, gitxika-gitxika inguruotako mendiak orbelez beteta itxiz.

Aparteko ibilaldiak egiteko aukerea izaten da hasikeran, karakolak harrapetako oso aproposak izaten diranak. Hurrak batzeko aroa be etorten da, eta beranduago, gaztainak jasotzekoa. Penea da behar honeetarako, ziriak egiteko erabilten dogun ezpata-bedarra (Carex pendula) daburduko lorak galduta egotea. Mendi-basoetan ezpata-lore (Gladiolus) gitxi ikustea be, lastimea da.

Animalien artean be, katamixarrak arbolaz arbola sarriago ikusiko doguz, baita ogigaztai edo satanderak be. Lehenengoei aro honetako frutak batzea gustetan jakie.

Besteek ostera, orain alde guztietan dabilzen sagutxuak eta sugandilak harrapau eta gustura jaten dabez. Zer esanik ez uda amaierako ezpatak (Tabanidæ familiakoak) ze pozik diharduten euren eztena gure azalean sartu eta odola hurrupetan. Konturatuten garenerako gorputz osoa tatuaje natural eta originalez beteta dogu.

Inguruan izaten doguzan aldaketak ez dira naturan bakarrik pasetan, baina. Sasoi honetan amaitzen jaku udako oporraldia askori eta barriro be eskolara hasi beharra izaten dogu.

Ez da bape erreza izaten, ezta bakazinoak amaitu eta beharrean hasi dan jentearentzat bez. Gatxen, baina, lehengo bider eskolara sartzen diran umeen gurasoek dabe. Hareek izaten dira negarrak hareek!, ezpatak bata-besteaz igurztean eginiko soinu zorrotz eta gogaikarriaren antzekoa.

Eskerrak aldi hau arintzeko Gernikako Elai-Alai dantza taldekoak behintzat Kolonbiara joakuzan, euren ezpata, arku eta tresna guztiak hartu eta bertoko kultura han zabaltzeko asmoz.

Neure aldetik, zer jatortan ikusi ezin dodalarik eta haren ikaraz, azken egun honeek topera aprobetxetan saiatu naz, akula bidegarda edo ezpata-arraina (Xiphias gladius) deitzen dana ikusteko aukerea be izan dodala esatea besterik ez daukot, horren adibide moduan.

Idatzi dodanagaz bat eginik, eta asko pentsatu barik, dagonil (abuztua) amaiera eta irailaren hasierak sortzen daben tarteari izena emotekotan, argi daukot ezpata-sasoia edo halakoxe zeozer izango litzatekeela, berba hori da-eta neure inguruan eta ameseta askotan agertu jatana.

Animaliak, zaratak edo tresnak dirala, ezpatak sarri ezpata.

2008-09-20 Busturialdeko Hitza

Koma bakoa

2008-09-10T17:51:00.001+02:00

Amaraunean josten ebilen aramuak luki antz txikiko azeri buztanluze bati asagoko zugatxeko pospolin poxpolinaren ondoan egoan arbola txatxarrean tente ziarduen galeperrak ahoan eukon marasmetxez batutako marasmea bere laztantxua zala esan ei eutsan behinolako baten.

San Juan bezperako kantak

2008-06-23T11:51:00.000+02:00

Doniane Kantie

Gaur dala bijar dala doniane
etzikamo bijaramune
Gaur dala bijar dala doniane
etzikamo bijaramune

Gure kalien sorginik ez
badagoz bere erre beitxez
Gure kalien sorginik ez, sorginik ez!
badagoz bere erre beitxez
eta erre beitxez eta erre beitxez

San Juan Kantie

San Juan ante porta letaña
zapatu arratsaldian
Hamalau atso tronpeta joten
motroilu baten gainian

Urra urra urra San Juanetan
jantzan egingo du ipar haixetan
U u U u San Juanera goaz gu
U u U u San Juanetik gatoz gu

Ai Ama!

2008-04-20T14:24:00.000+02:00

Geure artean askotan erabilten dan espresinoa dogu Ai ama!. Zeozer benetan ikaragarria ikustean Ai ama! dinogu. Ostera, Ai ama! esaten dogu baita bildurgarria dan zeozer sentiduten dogunean be. Burura datorkun aurrenengo esakunea izaten ei da zenbatgura bider aitaturikoa. Behar bada jaio eta hilabete gitxira ikasten dogun lehenengoetariko berbea ama dalako.

Horrezaz gainera, Ai ama!-k freskotasuna adierazoten dau, gaztetasuna, modernidadea... Hau da gazte talde batek erakutsi gura dauana behintzat.

Horretarako, antolakuntza taldetxu bat batu da gogo horreek guztiak aurrera eroateko posible izango dan bideagaz topo egiteko asmoz. Lekuko erreferentzia izan gura dabe. Jentea animau eta parte-hartzea aktiboa izan ez arren, itzel pasa eragiteko intentzinoa daukie. Beste modu batera ezin-eta, gainera, formula barrienagaz bat eginik: guk antolau, zuk kritikau dalakoa.

Horretara ailegetako medioa erreza eta sinplea da. Teknologia dauka izena. Argazkiak erabilten dabez erakartzeko amu lez. Jai erdi-pribauetan agertu, foto-makinari 'klik' egin eta azkenez interneten ipini. Norgehiagoka baten antza dauka: "nor da gehien agertuko dana?, zein da modernoena?". Zenbat eta sarriago agertu, norbera modernoago.

Hau ez da holakorik plantietan dan lehenengo aldia. Munduko moda-modako uri handienetan, Bartzelonan, Berlinen, Londresen, New Yorken eta Los Angelesen berbarako, gero eta ugariagoak dira honen estiloko organizazinoak. The Cobra Snake da munduan famatuenetarikoa, bertan agertzen dan Cory Kennedy gazte jaizale, mozkor, lohi eta zatarra celebrity eta mundu osoko gazte askorentzako moda ikono bihurtu dauana. I Can Teach You How to Do It da Europan oihartzun handiena izan dauan webgune modernoa, web honetan DJ baten festen, gauen nondik norakoak agertuten dira.

Orain, 'Ai Ama' daukagu, aurreko guztien antzeko euskal bertsinoa zeozelan esatearren. Modea, argazkilaritzea, musikea eta ikus-entzutezko produktuak buztartuteko gogoz, apirilaren 25erako Bermeoko Kapillan antolau dabe jaia. Kontzertuak, musikea eta erretratoak behintzat egongo dira, baita jente animosoa be. Neuk be 'Ai Ama Party' jai horretara joateko konbitea daukodanez, han agertu beharko, argazkietan agertuteko moduan jantzita.

Modernoenetarikoa izan baietz!

2008-04-12 Busturialdeko Hitza

Surf Txapelketean Gainean

2008-03-02T22:28:00.001+01:00

Aste honetan surfaren gaineko azkenaren barri izan dogu. Aurton, munduko surf txapelketea ez ei da Mundakan ospatuko. Ez dabe horretarako bestelako asmorik behintzat. Arrazoi garrantzitsuenetariko batzuk, azken urteotako olatu eskasia eta surfista profesional onenek, norgehiagoka hau Mundakan ez ospatzeko eginiko eskaerak izan dirala ekin deutsie esaten antolatzaileek.

Ni neu ez naz kirol honen jarraitzailea. Halanda be, esan behar dot, herrira, jente asko ekarten dauala, kanpotarrak batez be. Honeek, herriko zerbitzuai ikaragarrizko irabaziak eragiten deutseez. Ez doguzan geure buruak engainau; herriko zerbitzuai dinot, eta ez herri edo herritar guztioi. Onura ekonomikoak denda, taberna edo ostatu horreen jaubeek baino ez dabezalako jasoten.

Horrezaz gainera, badagoz beste moeta bateko aberastasunak, honeek bai herritarrontzako modukoak. Kulturean gorabeheran dihardut orain. Beste herrialde batzutako jentea ezagutzeak eta alkarregaz hartuemonean egoteak dakarku ugaritasun hori. Hainbat hizkuntzetan berba egiteko upealako aukerea. Hori bai, norberarena entzutea ez da behar erreza. Antolakuntzeak ez dau-eta ezelako berbarik (inoiz puntuazinoak, edo komentarioren bat...) euskeraz egiten, ezta panfletorik edo informazinorik euskeraz eskeintzen. Euskereak ez dauko ia ezelako lekurik halako txapelketan, gure herrian egiten dala argi itxi arren. Horretarako ikur patriotikoak erabilten dabez: ikurrinak, lauburuak... Baionako jai “euskaldunetan” letxe.

Beste alde txar batzuk be badaukaz, baina. Mundaka osoa bete egiten da eta herriko jente nagusiari txapelketa egunek zer deritxen itaundu ezkero, burukomin itzela dirala erantzungo deutsue nonbait.

Munduko surf txapelketa horreetako askoren antolaketan dabilen enpresarentzako bertoko olatua horren inportantea bada, ostera, zergaitik ez datea aldatu? Behar bada, markan eragingo dauan publizidadea izan daiteke. Surf berba entzuteagaz batera, eguzkia, itsaso urdina, hondartza paradisiakoak jatorkuz burura, Mundakan abuztuan ezpada betetan ez danik.

Amaituteko beharrean, dana labur baten batuz, esan neike surfak Mundakan eragin handia izan dauala azken urteotako turismoan, baita herriaren izatearen eboluzinoan be. Egun berezi horreetan, itsasaldeko herritxu bat izatetik mundu guztiko jentea batzen dauan leku handia izatera pasetan da eta.

2008-03-01 Busturialdeko Hitza

Zorionak!

2008-01-22T18:01:00.000+01:00

Kultura ekintzetan parte hartzeak norbera aberastuten dauala esaten dabe. Honeek derrigorrezkoak dirala deritxat neuk. Konturatu barik, inoiz, danok hartu dogu esku halako aktibidaderen baten; txapelketaren bat dala, musika emonaldiren bat, dantza erakustaldiren bat...

Niri esaterako, libre dodanean, hainbat gustetan jat kontzertuak ikusi, entzun eta bizitzera joatea, batez be asago ez badagoz. Gure eskualdean badogu honeekaz gozetako aukera ugari. Estilo guztietako musika ekitaldiak izaten doguz berton, Rock gogorrenetik Pop mantsoenera.

Gehientsuenok ezagutzen dogu Gernikako Astra, han antolatuten dira-eta Busturialdean izaten diran ia kontzertu guztiak, famatuenak eta komertzialenak behintzat bai. 2007an adibidez, eskualdeko taldeez gainera, Latzen, Kerobia, Berri Txarrak eta beste hainbat euskal talde ezagun izan genduzan. Trinkete antitxokoan be inguruko taldeen emonaldiak ikusteko aukera izan genduan, nik The Auamba's taldearen lehen kontzertua nabarmenduko neuke; baita Gernikako Audience taldea be, eskualde honetako talde desberdinenetarikoak.

Bermeon, Hermanutako Kapillie izeneko leku umil batean organizetan dira holako ekintzak. Zer hau, antxinako Jose Done ikastetxean egoan kapilatxuan dago eta Astrak baino askozaz izakera underground edo alternatiboagoa dauko.

Halanda be, modu berdintxuan egiten dabe behar. Eskualdeko eta atzerriko taldeak izaten dira hemen be. Igaz, esate baterako, Erresuma Batuko The Last Army, Argentinako Capsula, Kataluniako Chest eta atzerriko beste talde asko izan genduzan.

Beste herri batzutan ez daukogu halakoak egiteko biderik, Mundakan berbarako, oraindino eraikitzen dabilzen Tribisarrospe kultura gunea aprobetxau gurako geunke, baina auskalo horretarako modurik izango dogun. Ondoko herrietan be antzera batean ibiliko dira, seguru. Gitxika-gitxika aurrera egitea lortuko dogu, alkarri lagunduz.

Eskerrak herriotan behartaldeak egon badagozan eta musikazaleoi eta orokorrean kultura ekintza zaleoi, ondo pasetako aukera ederrak eskeintzen deuskuezan. Herrietako musika taldeak sustatuten ibili diran eta oraindino dabilzen kultur-taldeak be, makina bat burukomin eta beharlekuren ostean lortu dabena zoriondutekoa da: Bermeoko Nuntxaku Gauak, Gernikako Iparragirre eta beste hainbat kultur bultzatzaileoi, zorionak!.

2008-01-12 Busturialdeko Hitza

Ez! Ez! Ez! - Laburmetrajea

2008-01-15T23:44:00.000+01:00

Klaserako, Aizene Agirre, Lorea Santa Eufemia eta hirurok egin dogun laburmetrajea.

Eskerrik asko Aizene, Alex, Eunate, Lorea, Ugutz, Xabier eta lagundu deuskuzuen guztiori.

Marie, Jeffrey eta euskerea

2007-12-13T11:25:00.000+01:00

Astelehenean, hilaren hirugarren egunean, Euskerearen Nazioarteko Eguna zala-eta, ia-ia familiartekoa izan zan berbaldi labur baina polit bat euki genduan herriko plazan. Edorta Jimenez izan zan organizadore eta gonbidauetako bat. Jose Manuel Etxeita idazle mundakarrari buruzko bitxikeriak kontau euskuzan, batez bere honen euskerearen erabileraz egin eban berba. Berbaldiaren aurreko egunetan azaldu eustien kontu bat adierazoteko asmoa neukon, ahaztu egin jatan baina. Horrexegatik batik bat, kuriosoa begitandu jatan-eta, hemen berton idaztea otu jat.

Lehengo astean, kasualidadez ezagutu nebazan. Marie Hudson da baten izena. Jeffrey Williams, beronen mutil lagunarena. Biak etorri dira Amerikako Estatu Batuetatik Euskal Herri ingurua aztertutera. Biokimika eta biogenetika ikasten dabe biak New Yorkeko unibersidade baten eta pertsonan genetikaren gainean egiten dabe behar. Azken urteotan, hamaikatxu proiektutan hartu dabe parte laguntzaile edo bekadun lez, euren artean National Geographic Society-ren The Genographic Project (Proiektu genografikoa) izenekoan.

Proiektu horretan, boluntarioan txistua erabilten dabe, horren ADNa analizau eta pertsonan asaban migrazinoa aztertuten dabe. Gero, migrazino honeek guztiak mapa baten margoztuten dabez eta interneten jarri. Proiektu horren atal baten barruan euskaldunok nondik gatozen espliketea dago, baita bertoko berbakuntzearen gorabehera guztiak erakustea bere. Azken honek ez dauko ADNarekin zerikusirik, ostera, euskereak dauan berezitasun esanguratsu eta garrantzitsuenetarikoa –berbeta isolatua dala hain zuzen bere–, migrazinoen emoitza edo ondorioa izan daitekeela uste dabe.

Benetan harritu nintzan hau entzukeran, ezin neban sinestu hain asagotik etorrikoak horren interesauta egotea. Lehenago bere, halakorik nonon leiduta nengoan, ez neban uste hain sakoneko analisia egingo leukienik ostera. Marie eta Jeffrey-k ez ekien gauza askorik euskerearen gorabeheran, euren esanetan baina, gure kulturak orain dala 35.000 urtetik antzeko lekuan jarraitzen dau. Cro-Magnon gizaseme-alabak erabilten eben berbetatik ei datorren teoria bakarren bat bere badagoela komentau eusten. Halanda bere, inor gitxik ei daki ezer.

Daburduko Bordelen izango dira biak, handik ostera bere euren etxeetara egingo dabe. Bidaia on bat izan daizuela ba, Jeffrey eta Marie.

2007-12-8 Busturialdeko Hitza

Euskeraz; edozelan ez mesedez

2007-11-03T18:10:00.000+01:00

Gogaituta edo aspertuta banabil eta egiteko ezer izan ezean, sarritan joaten naz pasiora kalera, mendira edo itsaso bazterrera, atzera-aurreraka ibiltea gustaten jatalako batez bere. Aukera daukodan guztietan fijetan naz jentearen berba egiteko moduan, holako berezitxua naz ni.

Lehengo eguaztenean esaterako, Mundakako talaian izan nintzan; Ze ondo inotsoen gurasoak euren umeari euskeraz erakusteari, asko da ba. Umea txakurra bera baino inuxenteagoa zala emoten eban, benetan. "Beitu Pello, han aita, aterkina, leihoa, betaurrekoak..."non dagoz geure-geureak diran aitxé, guardasolá, bentanie eta antiparrrak? Zerk sakatuten gaitu hori egitera? Argi daukot, oraindino jentea, antxinako sasoietan lez, akonplejauta bizi dala. Orokorrean, jenteak uste dau euskaldun jatorra izateko, alfabetaua izan behar dala, edo euskara batua erabili behar dala berba egiterakoan. Hori egia ez dala konturatzerik bageunka...
Horren gatxa da ba bakotxak berea ondo usetea? Behintzat, (ba)dakiguna usetea, ezelako eta edozelako “tontakeriarik” esan barik.

Aurreko urteetan, gerrearen ostean etorri zanari, zera, bizi egoerari atxekatu jakon euskerea ez jakitea edo ez erabiltea, zeozelako ardurabakokeria norberaren burutik kanpo egon eiten-edo. Idea honek bertoko askoren buruan bizirik dirau; horraitino bere, uste dot lotsagarria eta antxinakoa dala halan pentsetea, egon badagozalako bizi guztian, horren kontra pelikan (orain leku askotan leidu geinken moduan) egin barik, konturatu barik, beti euskeraz berba egin dabenak, ezelako inportantzia berezirik emon baga berari hizkuntzeari, galtzen egoala jakin baga, bere berbetea hori zala baino ez sinestuz. Inork ez dau ametitu gura errua geurea besterik ez dala, Castellanoa errezagotzat jo eta egunero gaxtasun barik bera erabilten dogunona; azkenean euskerea etxeko animalia eta umeai zuzentzeko hizkuntza bihurtuko dogunon kulpea.

Zer hau amaituteko zeozer esan behar deutsuet, orain, nire ume sasoian baino euskerea gitxiago entzuten dodala gaztetxuenen artean. Harritu egiten nau ostera, zaharrago diran gurasoak euren artean euskeraz jarduteak egiatan; esker onak edo zorion beroak emon ez, baina eskatu bai eskatuko deutsuet bide artez horretan jarraitu daizuen, eta ahal dan neurrian zuonai, zeuona erakutsi dagiezuen. Inoiz ahaztu barik euskara batua ez dala ezelan bere ez ondo eginiko bakarra, geurea bere, inguruotakoa, euskera jatorra eta ereduzkoa dala, bestea baino aberatsagoa gehienetan.

2007-11-3 Busturialdeko Hitza

Gazte Eguna 2007

2007-05-09T18:42:00.000+02:00

MAIATZAREN 12an MUNDAKAn

EGITARAUA:

11:00 Txupinazoa eta Kalejira

11:30 Dantza Tailerra

13:30 Trikipoteoa eta Batukada

15:00 Herri Bertso-Bazkaria

18:00 Bideo Proiekzioa

20:00 Manifestazioa

21:00 Kontzertuak:

TXIMINO (Bermeo)

IRULA (Mundaka)

THE USKI´S (Ibarrangelu - Elantxobe)

SWAN BWOY + DJ KIKI SOUND (Madril)

meme: maiz ekidindako memoria ezohikoak

2007-03-22T17:01:00.000+01:00

Ez dakit (ez dut jakin nahi) memea zer den, nondik datorren, baina Markos Zapiain-ek memetzeko aukera luzatu zidanetik total nerbioso nabil. Ez dakit zeintzuk izan daitezkeen, konta ditzakedan, inoiz kontatu bako bost sekretuak. Hauexek beharbada...

Ez dut arropa berriaren usaina laket; arropa berriaren usaina barik, dendariek botatako perfumea dela esango nuke, ez dakit zehazki zer den, baina ez dut gustuko.

Lehengo egunean, puxikak puzten nenbilela konturatu nintzen larregi puzteak beldurra ematen zidala, ahaztuta neukan, edo ez nekien.

Erroserekin ez, Mikelekin ere ez, ispilura begiratu... ezta ere. Ez dakit zer egin.

Ez dut uste arraroa naizenik, honengatik: Gauetan lo egiteko, pertsiana goian dela egiten sut uda bada, argia sartzeko, neguan ostera, kontsumo txikiko argia erabiltzen dut gela argizteko. Argi barik ezin dezaket lorik egin, neguan argia joanez gero gainera, akordatu egiten naiz, eta bueltaka hasi, noiz itzuliko den itxaroten.

Etxeko txokolatea jaten dudan bakoitzean, etxekoek 'harrapa' ez nazaten, txokolate-paperak zakarrontzira bota beharrean bizilekutik zehar gordetzeko ohitura bitxia dut; áttittek (munitibarko aitonak) ere gauza bera egiten zion ámumai (munitibarko amonari)...

Laburtxo lotu zait, ezta? – Ez naiz bat ere profesionala.

Hauek ere memetzeko aukera dute: Izaskun, Ane, Markos (egizu behingoz!), Jon, Matxalen.

Isabel

2007-03-05T22:50:00.000+01:00

Gaur ez da oso egun ona izan, eskerrak Markos Zapiainekin topo egin eta hitz egiteko aukera izan dudan, hamaikatxo berba izan ez badira ere – garraio publikoarekin arazo batzuk zirela medio, Pelipe gaiztoa biztear zen; atoan egin dut alde! –. Honek, amama ekarri dit gogora, haren euskara batez ere. Markinako Intxauspe baserrian jaiotakoa zen emakumea, Munitibarrera ezkondua aurreko mendearen erdialderako.

Hil aurretiko berbak baditut gogoan; "Hau enamoraute jun zuan" esan zidan, Juan Manuel Etxebarria, idazle, euskaltzale eta euskaltzain urgazlea Bizkaia Irratian ari zela. 2006ko udan hurbildu zitzaigun alabarekin etxera, bisitatxo bat egitera, eta ene amonaren euskara "aberatsa" entzuterik izan zuen, baita arratiako, markinaldeko eta nire inguruko lexikoaren arteko desberdintasunak (batzuk lehen aldiz entzundakoak) zeintzuk diren entzun eta ikasi ere. Gehienak, baserriko kontuak edo lanabesak ziren.

Istorioa luzatu barik, hona hemen nire amonak erabili baina euskaltzaindiaren webgunean edo hiztegietan jasotzen ez diren berba interesgarri eta erabilgarri bi:

Bizkaieraz erabiltzen den "lako"-ren forma indartua: lakotxe, lakoxe.

Legez-en forma indartua: Legetxe, legexe (Bizk. letxe, lexe).

Aratusteak, badatoz

2007-02-17T23:54:00.000+01:00

Urtero legez, aurten ere, Mundakan atorrak eta laminak izango ditugu kalejiran. Mundakarrentzat egun hoberik ez ei dago, hori dio abesti ospetsuenak bederen. Inork ez daki zelan agertu zen atorra, baina ondo dakigu mundakar bakar bat izan zela. 300 urte baino gehiagoko ohiturari buruz hitzegiten ari natzaizue, atorrak, Mundakako kale guztietatik zehar ibiliko direnak, zuriz jantzitako izaki misteriotsuak bezain alaiak dira. Almohada azalez egindako marrua daramate buruan, eta gona bi soinean, bat gerritik behera eta bestea samatik, horrez gain, marraztutako bibote ederrak erakusten dizkigute.

Goizean goiz, txistularien dianarekin atorra batzuk kalera irteten dira irina botaz, dena zinkiduz, honek aratusteen etorrera adierazten du. Mezaren ondoren, atorrek, Jose María Egileor-en etxearen parean ematen diote hasiera jaiari, Aratuste abestuz. Ondoren kanta berria entonatzen dute, aurtengoak, Ttipi-Ttapa, "Mundakako Atorrak Elkartea" osatzen duten koadrilen izenak batzen ditu. Ondoren, txorrokopuntatik pasatuz, herri guztiari emango zaio bira, zenbait atsedenaldi eginez, hori bai, abesteko. Azkenik, portuan jarriko dira atorra guztiak, zuzendaria gruako kaian dela, bertan, hiruzpalau kantu ezberdin abestuko dituzte 'Jo Ta Ke' ahantzi barik, noski. Atorrek, txoputako talaian amaitzen dute kalejira eta ondorengo orduetan herri osotik barreiatuta ibiliko dira.

Arratsaldean, laminak agertuko dira algara bizian, herriko arima guztiak iratzarriz. Beraien ohiuek eta abestiek ezin izango dute Mundakako hormarik bota, horren ordez, biziki dantzatuarazi egingo dituzte mundakarrak. Laminak kalez-kale dabiltzan bitartean atorrak ere pasakailean ibiliko dira topo egin arte, hori izaten da eguneko momenturik liluragarriena, zoratzeko modukoa, zuri-beltzak zirri eta zarra.

Besta honek hurrengo goizera arte jarraitzen du, oilarrak kukurruku egin arte hain zuzen.

Mundaka

2007-02-15T22:24:00.000+01:00

Berriro maitemindu naiz:
guztia doa, badoa.
Mundakara kotxez:
betiko legez, banekien.
Arropak estatuari saldu:
ez dit axola, ardura ere ez.
Akats asko izan ditut,
neure artean, ene baitan.

Gu hartzera etorri zinen:
guztia doa, badoa.
Gu birsortzera;
guztia da hazten, handitzen.
Gure pentsamoldea genuen,
guztia jakina, bagenekien.
Zuk aurkitu behar zenuen:
guztia doa, badoa.

Iruñearaino gidatu nuen,
auto baten, nire lagunarekin.
Aparkalekuetan, askotan lo:
ez dit axola, ardura ere ez.
Lekuarekin maitemindu nintzen:
neure artean, ene baitan.
Akats asko izan ditut,
neure artean, ene baitan.

Gu hartzera etorri zinen:
guztia doa, badoa.
Gu birsortzera:
guztia da hazten, handitzen.
Gure pentsamoldea genuen:
guztia jakina, bagenekien.
Zuk aurkitu behar zenuen:
guztia doa, badoa.

Negarrez ari banintz:
autoan, lagunarekin,
askatasunaren seinale zen,
nirea, lekuarena.
Akats asko izan ditut.
Akats asko izan ditut.
Akats asko izan ditut.
Akats asko izan ditut.

Gu hartzera etorri zinen:
guztia doa, badoa.
Gu birsortzera:
guztia da hazten, handitzen.
Gure pentsamoldea genuen:
guztia jakina, bagenekien.
Zuk aurkitu behar zenuen:
guztia doa, badoa.

Gu hartzera etorri zinen:
guztia doa, badoa.
Gu birsortzera:
guztia da hazten, handitzen.
Gure pentsamoldea genuen:
akats asko izan ditut,
guztia jakina, bagenekien.
Akats asko izan ditut,
zuk aurkitu behar zenuen:
akats asko izan ditut,
guztia doa, badoa.
Akats ugari izan ditut.

Grekotik hartutakoak

2007-02-09T11:12:00.000+01:00

Psike, psikiatra, psikiatria, psikoanalisi, psikoanalista, psikolinguista, psikolinguistika, psikologia, psikologiko, psikologo, psikopedagogia, psikopedagogo, psikosi, psikoterapeuta, psikoterapia...

Ψψ Euskaraz psi- idazten da, psi, ez si-, hau da, ondo idatzi, eta horrez gain, ahoskatu.

Pneumatika, pneumatiko, pneumologia, pneumonia...

ΠΝ πν Euskaraz pn- idazten da, ez n-, hau da, ondo idatzi, eta horrez gain, ahoskatu.

Ez dut honen gaineko ezer aurkitu euskaltzaindiaren webgunean, baina idazten den moduan irakurri behar dela uste dut, guretzat, 'hatxe mutua' dena kenduta.

Urte Berri On!

2007-01-01T00:00:00.000+01:00

Herrikoa: Mundaka

Urte barri-barri,
tsarri-belarri
dakonak estakonari:
intsortsu bi,
hiru kastaña,
Marimontaña,
nik estakot eta niri.

Urte sarra dxuan da,
barria etorri,
ni enue hametik
eser hartun barik.

Señorita una,
señorita dos,
denme un aguinaldo
¡por amor de dios!

Batua:

Urte berri-berri,
txerri-belarri,
daukanak ez daukanari:
intxaurtxo bi,
hiru gaztaina
Marimontaña
nik ez daukat eta niri.

Urte zaharra joan da,
berria etorri,
ni ez noa hemendik,
ezer hartu barik.

Señorita una,
señorita dos,
denme un aguinaldo
¡por amor de dios!

2006ko bideorik onenak

2006-12-31T12:18:00.000+01:00

DoCopenhagen-en aurkitu dudan mezuan 2006 urteko bideo honenak batzen dira, ahortik lehenengo 5 ikusgarrienak:

1.- O.K Go - Here It Goes Again

2.- Jenny Wilson - Let My Shoes Lead Me Forward

3.- Gnarls Barkley - Crazy

4.- M. Ward - Chinese Translation

5.- Zero 7 - Left Behind